कारक र विभक्ति

कारक र विभक्ति

भाषाको लघुतम एकाइ वाक्य हो । वाक्यको आधारभूत अङ्ग क्रियापद हो। वाक्यमा अन्य पद क्रियासँगै सम्बन्धित भएर प्रयोगमा आउँछन् ।यसरी वाक्यमा क्रियापदसँग नामिक पदको(नाम, सर्वनाम, विशेषण) सम्बन्ध नै कारक हो।कारकलाई निम्नअनुसार राखेर अध्ययन गर्न सकिन्छ ।

कारक	भूमिका	विभक्ति	विभक्ति चिह्न	उदाहरण
कर्ता	काम गर्ने (कसले/को ?)	प्रथमा	ले/बाट/द्वारा	म पुस्तक पढ्छु ।
कर्म	कामको असर पर्ने (के/कसलाई ?)	द्वितीय	लाई/कन	तिमीले रामलाई पिट्यौ।
करण	काम गर्ने साधन हेतु/कारण (केले / केको सहायता?)	तृतीय	ले/बाट/ द्वारा	ऊ कलमले लेख्छ । ज्वरोले थला परियो ।
सम्प्रदान	जसका लागि काम गरिन्छ (प्रापक/ कसलाई ?)	चतुर्थी	लाई/लागि/ निम्ति	बाबाले आमालाई सारी किनिदिनुभयो।
अपादान	छुट्टिने स्थान/ सुरु हुने समय  (कहाँबाट ? )	पञ्चमी	देखि/बाट	ऊ विराटनगरबाट आयो।
सम्बन्ध	-	षष्ठी	को/का/की/रो/ रा/री/नो/ना/नी	हरिकी दिदीको बिहे भयो।
अधिकरण	अधार दिने (कहाँ)	सप्तमी	मा/माथि/भित्र विषे/मुनि	गिलासमा चिया छ।
सम्बोधन	-	-	ए/हे/ओ	ए ­­! राम....
१)     हरिले जङ्गलबाट हँसियाले घाँस काटेर डोकामा हालेर ल्यायो र भैँसिलाई दियो । हरि= कर्ता     जङ्गलबाट= अपादान    घाँस= कर्म    हँसिया= करण   डोको= अधिकरण    भैँसी= सम्प्रदान

रूपका आधारमा कारकलाई सरल र तिर्यक् गरेर दुई भागमा बाँडिएको छ ।

क)     सरल कारक

ख)     तिर्यक् कारक

भाषाको लघुतम एकाइ वाक्य हो । वाक्यको आधारभूत अङ्ग क्रियापद हो। वाक्यमा अन्य पद क्रियासँगै सम्बन्धित भएर प्रयोगमा आउँछन् ।यसरी वाक्यमा क्रियापदसँग नामिक पदको(नाम, सर्वनाम, विशेषण) सम्बन्ध नै कारक हो।कारकलाई निम्नअनुसार राखेर अध्ययन गर्न सकिन्छ ।

क)     सरल कारक

रूपायन शून्य हुन्छ । वाक्यको संरचनामा नामिक पदमा कुनै परिवर्तन आउँदैन। सामान्य वा अचिन्हित प्रकृतिको हुन्छ । सरल कारकको प्रयोग कर्ता, कर्म र अधिकरण कारकमा हुन्छ । विभक्ति लाग्दैन। नामयोगी लाग्दैन। सामान्य आदरको प्रयोग हुन्छ । एकवचनमा हुन्छ ।

-    राम खोक्छ ।

-    केटी गई ।

-    त्यो आउँदै छ।

-    तिमी बाख्रो हेर ।

-    म खाना पकाउँछु

-    तँ घर बस्छस् ।

-    ऊ सगरमाथा चढ्यो । आदि।

ख)     तिर्यक् कारक

आदरार्थी, विभक्ति चिन्ह लाग्ने, वहुवचन, नामयोगी आदि लाग्ने र रूप बदलिएर प्रयोग हुने कारक तिर्यक कारक हुन् । विकार उत्पन्न हुने कारक तिर्यक् कारक हुन् ।

-    रामले खोक्यो ।

-    केटीहरू गए।

-    उनी राम्रा छन् ।